Melatonine

   

Praktijk voor Kinder- en Jeugdpsychiatrie


Mevrouw R.W. Langhout
Van Eedenstraat 16
2012 EM  Haarlem
Tel.: 023 - 78 50 443

 

MELATONINE

 

Werking/Indicatie

Het tijdstip van inslapen en ontwaken wordt in belangrijke mate gereguleerd door de inwendige klok (biologische klok). Deze biologische klok wordt ingesteld door melatonine. Deze stof wordt afgescheiden door de pijnappelklier in de hersenen als het donker wordt en bereikt zijn maximum rond 3 uur 's nachts. Eťn tot twee uur na het begin van de melatonine productie treedt er slaperigheid op. De inwendige klok wordt beÔnvloed door de lichtintensiteit. Daglicht legt de melatonineproduktie stil; afnemend licht maakt de pijnappelklier actief. Om in te kunnen slapen is een bepaalde hoeveelheid melatonine nodig.

Chronische inslaapproblemen komen bij 10 % van de gezonde kinderen voor, bij ca. 20 % van de kinderen met ADHD en bij ca. 33 % van de kinderen met ADHD die met een psychostimulans (zoals Ritalin) behandeld worden. Stoornissen in het slaap-waak-ritme komen bij talloze stoornissen voor: blindheid, verstandelijke handicap, autisme, ADHD, schedelhersenletsel, hersenaandoeningen en depressie. Kinderen met deze aandoeningen hebben gemeen dat ze seintjes van de biologische klok (zoals het dag-nacht-ritme) minder goed of niet goed waarnemen.

Bij kinderen met een stoornis in de ontwikkeling van de hersenen bestaat de meeste ervaring met melatonine. Kinderen met ADHD vallen 's avonds moeilijker in slaap, worden 's nachts vaker wakker,  terwijl ze rustelozer slapen (dan kinderen zonder ADHD) en hebben de neiging overdag in slaap te vallen. Er zijn aanwijzingen dat bij patiŽnten met ADHD sprake is van een te laat afgestelde biologische klok en daarmee samenhangend een stoornis in het licht-donker ritme van de productie van melatonine.

Binnen deze praktijk wordt melatonine alleen toegepast:

1.    Bij kinderen met ADHD vanaf 6 jaar bij wie het inslapen later is dan 20.30 uur (met de leeftijd komt er ieder jaar een kwartier bij, wat uitkomt op 22 uur bij kinderen van 12 jaar). Daarbij is een voorwaarde dat het kind al tenminste een half uur in het donker ligt. Er moet tenminste 4 nachten per week en al meer dan een jaar sprake zijn van problemen bij het inslapen en de slaapproblemen zijn eerst voldoende behandeld met de gebruikelijke slaaphygiŽne bevorderende maatregelen (zie deze SlaaphygiŽnelijst).

2.    Bij kinderen met een andere stoornis dan ADHD die ook aan de onder 1 genoemde voorwaarden voldoen, wordt alleen melatonine voorgeschreven indien er geen alternatief is en de literatuur aannemelijk maakt dat melatonine voor kinderen met deze stoornis en inslaap-problemen effectief en veilig is. Dit betekent dat per geval aan de hand van literatuur wordt uitgezocht of toepassing van melatonine verantwoord is. Er is enige literatuur over inslaapproblemen bij kinderen met epilepsie, autisme, schedelhersenletsel, hersentumoren en enkele genetische afwijkingen.  

 

Effectiviteit

Melatonine is adequaat onderzocht en blijkt de inslaaptijd te verkorten en de slaapduur te verlengen. Lichttherapie kan alvorens een behandeling met melatonine gestart wordt ook al effect sorteren, omdat dit ook kan helpen de biologische klok weer in het juiste ritme te krijgen. Er wordt door slaapcentra aangeraden eerst een zgn. melatonine check te doen alvorens te starten met melatonine. Bij een melatoninecheck wordt d.m.v. kauwwatten,  die ter analyse naar een laboratorium gestuurd worden, de eigen melatonine productie in het speeksel bepaald. Hiermee kan vastgesteld worden of de eigen melatonineproductie inderdaad tekortschiet en op welke tijdstippen de melatonine zijn hoogste waarde bereikt. Dan kan het tijdstip van het toedienen van melatonine hierop afgestemd worden. Als melatonine niet is afgestemd op het ritme van de eigen productie kan het soms niet goed of averechts werken. En als er eenmaal gestart is met melatonine en er toch een melatoninecheck gewenst is omdat de behandeling niet helpt, moet de melatonine eerst 6 weken  gestopt worden voordat weer betrouwbaar de eigen melatonineproductie kan worden gemeten.

Alternatieven

Naast lichttherapie, bestaan er aangetoond effectieve gedragstherapieŽn voor slaapproblemen. Behandeling van slaapproblemen met medicatie dient altijd slechts een onderdeel van een bredere behandeling te zijn. Allereerst dient zorgvuldige diagnostiek plaats te vinden en eventueel onderliggende problematiek zo mogelijk te worden behandeld. De slaaphygiŽnelijst kan daarnaast helpen verdere externe factoren, die de slaap nadelig kunnen beÔnvloeden, op te sporen. Bij slapeloosheid die optreedt in combinatie met ADHD kan clonidine en in sommige gevallen Ritalin, het inslapen gunstig beÔnvloeden. In onhoudbare situaties kan eventueel kortdurend temazepam voorgeschreven worden en bij onvoldoende of geen effect hiervan kan nitrazepam worden geprobeerd.

Contra-indicaties

Het gebruik van melatonine wordt afgeraden aan zwangere vrouwen of vrouwen die zwanger willen worden, vrouwen die borstvoeding  geven, mensen met ernstige lever- of nierfunctie stoornissen, mensen die overgevoelig zijn voor ťťn van de componenten van de tablet of de capsule en mensen met insuline-afhankelijke suikerziekte.  

Interacties

Het is belangrijk door te geven welke geneesmiddelen het kind verder gebruikt   -   sommige geneesmiddelen kunnen met een verstoord slaap-waak ritme samenhangen. Stopzetting of het innemen op een ander tijdstip (natuurlijk altijd in overleg met de arts die het middel heeft voorgeschreven) kan dan al een vermindering van de klachten betekenen. Van een aantal geneesmiddelen is bekend dat zij de hoeveelheid melatonine die het lichaam zelf maakt (gemeten in het bloed) verlagen: dit zijn beta-blockers, benzodiazepines, clonidine, dexamethazon, ethanol en bepaalde ontstekingsremmende middelen (NSAID's). Hierentegen kunnen de volgende middelen de bloedspiegel verlagen: psoralens, chloorpromazine en fluvoxamine

Evaluatie

Als melatonine ingenomen wordt, wordt 1-2 uur na inname de hoogste bloedspiegel bereikt. De snelheid waarmee het weer uit het bloed verdwijnt, verschilt sterk van persoon tot persoon. Na 30-50 minuten zou de helft van de in het bloed opgenomen stof weer verdwenen zijn. Het wordt veelal binnen 1-2 uur duidelijk of melatonine het inslapen bevordert.

Bijwerkingen

Bijwerkingen van melatonine bij kinderen zijn vooralsnog niet gevonden. Een niet klinisch relevante, voorbijgaande, verhoging van prolactine spiegels werd gevonden bij volwassenen.

Voorzorgsmaatregelen

In verschillende landen bestaat uiteenlopend beleid t.a.v. deze stof. In sommige landen, zoals in Amerika, is melatonine zonder recept verkrijgbaar bij drogist en apotheek. De Nederlandse situatie wordt gekenmerkt door een verschil tussen de Nederlandse en de Europese regelgeving. Volgens de Nederlandse wet mag melatonine uitsluitend op recept en met 'bewustzijnsverklaring' van (gespecialiseerde) artsen via de apotheek worden geleverd, omdat het een niet-geregistreerd geneesmiddel (zgn. off-label) betreft.  Op basis van Europese regelgeving wordt Melatonine echter zonder recept via internet en bij Kruidvat verkocht onder de naam Sleepzz in tabletjes van 0,1 mg of 1,5 mg.

Een 'niet geregistreerd geneesmiddel' wordt niet altijd vergoed door de verzekering. Het kan dus voorkomen dat u deze medicatie zelf moet betalen. Ziektekostenverzekering Zilveren Kruis/Achmea vergoed melatonine als het via internet besteld wordt bij efarma in Beverwijk.  

Controles

Er bestaan nog geen duidelijke richtlijnen voor controles.  

Dosering

De werkzame dosis van melatonine ligt waarschijnlijk tussen de 0,1 en 3 mg voor de nacht.

 

 

                                                                                                  Terug naar boven